SGP: duivels dilemma tussen macht en moraal

Mochten VVD, CDA en PVV samen geen meerderheid in halen in de Eerste Kamer, dan zou de SGP wel eens de reddende factor kunnen blijken te zijn voor Rutte en zijn team. Het einde der tijden wordt nog net niet voorspeld, maar weinig goeds kan er uit zo’n gedoogconstructie voortkomen lijkt het heersende beeld.

Koopzondagen, homoseksualiteit in het onderwijs, vrouwen op kieslijsten en zelfs godslastering, het zijn stuk voor stuk thema’s waar het kabinet haar oren naar de SGP laat hangen, om maar steun van die partij te krijgen om kabinetsbeleid door de Eerste Kamer te loodsen lijkt het heersende beeld.

Ik heb niks met de SGP. Ik heb één keer op een bijeenkomst van de SGP mogen spreken. Het leidde tot een polemiek in het Reformatorisch Dagblad. Niet in gesprek gaan, maar bidden tot God was het devies. Het debat ging door. Ongetwijfeld zal er die avond ook veel gebeden zijn.

Dat de koopzondagen niet worden uitgebreid en voorlichting over homoseksualiteit op scholen niet verplicht wordt, is de SGP niet te verwijten. Er is nog een partij waar rekening mee gehouden moest worden, het CDA. De SGP zal ongetwijfeld tevreden zijn, maar ook niet meer dan dat.

Voor de godslastering ligt dat anders. Er ligt een wetsvoorstel om strafbaarheidsstelling door te halen en de handtekening van de VVD is nu verdwenen. Als oppositiepartij probeer je kleine punten te scoren. Dat was met de VVD tijdens het vorige kabinet niet anders. Het doorhalen van de genoemde wet was zo’n mooi punt. Een wet die al sinds 1968 niet meer in gebruik is en dus stoffig ligt te worden op de plank, zou bij het vuilnis worden gezet. Goede zaak. 

Dat gaat nu niet door. Tenminste, nu even niet. De verhuftering van de maatschappij en de daaraan gekoppelde vraag hoe gaan we in de toekomst met elkaar om en wat kun je wel en niet verbaal doen in de publieke ruimte schreeuwt om aandacht. Op ditzelfde moment moet een partijleider verantwoording afleggen aan de rechter over wat hij als politicus allemaal heeft gezegd. Het zijn actuele thema’s die liberalen diep raken. Nu als regeringspartij heeft de VVD kans om op dat vlak grote stappen te zetten. Niet scoren op een puntje, maar de kans een fundament voor de toekomst te leggen.

Dat is gebruik maken van de mogelijkheden die je hebt als grootste partij van Nederland. We hebben nog drie jaar de tijd. Pas als iemand het in zijn hoofd haalt die wet die nu een dode letter is, nieuw leven in te blazen, zullen we snel moeten handelen en de wet moeten doorhalen voordat het hele fundament, waar godslastering gewoon een onderdeel van is, wordt aangepast.

Rond de positie van vrouwen binnen de SGP lopen nog procedures. Het is niet geheel ongebruikelijk deze af te wachten voordat je als overheid in grijpt. Sommigen noemen dat een handreiking aan de SGP. Het zal zo zijn. Erg is het niet. Want om kabinetsbeleid straks door de Eerste Kamer te loodsen, is wellicht steun van de SGP nodig. En niets is zonder prijs.

De enige compromissen die gesloten kunnen en mogen worden, zijn compromissen die binnen de SGP en haar achterban belangrijk worden gevonden maar geen werking binnen de maatschappij als geheel mogen hebben.

De basis van de SGP in de maatschappij is daarvoor te smal. Het kan dus niet zo zijn dat denkbeelden van de SGP leidend worden voor het hele volk. Als het om zaken gaat die hen als kleine groep raken en aangaan, dan kun je er makkelijker compromissen op sluiten. Ofwel, een verbod op koopzondagen is ingewikkelder dan wel of geen vrouwen op de kieslijst van de SGP.

Maar ook de SGP moet goed nadenken over haar rol. Ze is enthousiast over het kabinet. Je kunt je dan als marktkoopman gedragen en ‘playing hard to get’ spelen. Maar hoe geloofwaardig is het als je zegt dat je het hartstikke eens bent met het kabinet, maar dat je alleen wilt steunen als er een grote prijs betaald wordt.

Als de SGP spreekt, dan wordt er in de Tweede Kamer geluisterd. Het morele gezag is ongekend hoog en daarmee de invloed groter dan op basis van het zetelaantal verondersteld mag worden. De SGP staat op een tweesprong. Kiest ze voor de machtspolitiek, en de verleiding zal ongetwijfeld groot zijn, dan kan de hoe dan ook relatief beperkte invloed in de komende drie jaar wel eens leiden tot verlies van moreel gezag voor lange tijd.

Niet Mark Rutte alleen moet zich afvragen hoe om te gaan met “gedoogsteun” van de SGP en de juiste balans vinden tussen macht en moraal, maar bovenal zal de SGP zich moet zich afvragen hoe ze haar rol ziet. In de komende drie jaar en bovenal in de vele jaren die daarop volgen.

Frank van Dalen